DiŒu S¡c n¡m t© báo Ph° Thông trong tay, vØa džc, vØa mÌm cÜ©i, vØa cäm thÃy t¶i nghiŒp cho anh chû nhiŒm.

ThÆt ra, nhÜ có lÀn DiŒu S¡c thÜa v§i quš Ƕc giä r¢ng thì là cÀm bút chÌ là nghŠ bÃt Ç¡c dï mà anh chû nhiŒm báo Ph° Thông chøp trúng và tròng lên ÇÀu DiŒu S¡c.

Vì th‰, ÇÓi v§i viŒc 'vi‰t lách' thì sª trÜ©ng cûa DiŒu S¡c chÌ ª 50% sau cùng mà thôi, nghïa là DiŒu S¡c 'lách' khá hÖn là 'vi‰t'.

CÛng vì Çi‹m này, khi ông Tú bÆn công tác xa, bÕ bà Tú ª nhà m¶t mình. Bà ch£ng bi‰t hÕi han gì nÖi ai. Cu¶c ÇÓi thoåi không th‹ là cu¶c Ƕc thoåi. DiŒc S¡c Çã 'ráng' nghe lóm ÇiŒn thoåi mà vÅn không nghe ÇÜ®c gì nÖi ông bà Tú. DiŒu S¡c ch§i v§i nên tr° tài 'lách' thay vì 'vi‰t'. Th‰ là tØ nhiŠu tuÀn qua, DiŒu S¡c b‡ng mÃt tæm dång trên chi‰n trÜ©ng. Ông anh Hoài Nam tìm g†i nhiŠu lÀn nhÜng DiŒu S¡c Çã 'c¡t ÇÙt dây chuông' nhÜ câu chuyŒn ñiŒp Çi tìm Lan ª ngôi chùa nào Çó.

CÛng suÓt nhiŠu tuÀn không thÃy DiŒu S¡c nên ông anh Hoài Nam quä quy‰t là DiŒu S¡c Çi công tác xa.

Sáng nay, ông Tú vØa xách khæn túi vŠ nhà, DiŒu S¡c liŠn ch© Ç®i suÓt ngày Ç‹ tr° tài nghe lén ki‹u Watergate trª låi.

Ông Tú Çi xa vŠ, ông liŠn chøp lÃy mÃy t© báo ViŒt ng» mà bà Tú vÅn thÜ©ng mua hàng tuÀn Ç‹ dành cho ông Tú. Ông džc ngÃu nghi‰n mÃy t© báo nhÜ ngÜ©i vØa Çang thÕa mãn cÖn ghiŠn lâu ngày. Bà Tú thì ngÒi džc t© The West Australian.

B°ng nhiên, bà Tú kêu lên:

- Mình Öi, Chu¶t ... chu¶t...

Ông Tú hoäng hÓt:

- Chu¶t Çâu ... chu¶t Çâu?

Bà Tú nói :

- Chu¶t ª ViŒt Nam!

Ông Tú hÕi:

- Chu¶t ª ViŒt Nam thì có gì lå?

- Ghê quá mình Öi! khûng khi‰p quá!

Ông Tú vÅn im l¥ng, bà Tú nói ti‰p:

- Chu¶t ª ViŒt Nam khûng khi‰p quá, gây thiŒt håi mùa màng tØ B¡c t§i Nam.

Ông Tú ti‰p l©i v®:

- CÛng tåi ViŒt C¶ng thôi. Chính quyŠn dung dÜ«ng cho viŒc æn thÎt mèo và bán mèo sang Trung C¶ng. Không còn mèo thì chu¶t l¶ng hành chÙ sao!

Chu¶t nhiŠu ljn n‡i mà chính radio tåi Tây Úc còn ch‰ riÍu là Chính Phû ViŒt C¶ng phát Ƕng chi‰n dÎch æn thÎt chu¶t.

Bà Tú cÀm t© báo chÌ cho ông Tú xem:

- Mình Öi, mình coi này, bây gi© ljn lÜ®t ngÜ©i ch‰t vì nån chu¶t.

Ông Tú Ç« lÃy t© báo tØ tay v®, xem qua rÒi phê bình:

- T¶i nghiŒp quá hª mình. Ÿ m¶t nܧc mà s¿ an toàn thÓi thi‹u cÛng không có nên viŒc bÅy chu¶t cÛng không cÄn thÆn làm trÈ em ch‰t vì thuÓc chu¶t và ngay cä ngÜ©i l§n cÛng ch‰t vì ÇiŒn gi¿t tØ bÅy chu¶t.

- NhÜng bi‰t làm sao Çây phäi không mình.

- ñiŠu Çau thÜÖng là chính phû không có biŒn pháp h»u hiŒu. ñau thÜÖng hÖn n»a là miŠn B¡c bÎ hån hán, miŠn Nam bÎ bão Linda, nån chu¶t tàn phá, mùa màng coi nhÜ h‰t såch, th‰ mà chính phû ViŒt C¶ng Çã gom h‰t lúa gåo Çi xuÃt cäng Ç‹ có tiŠn cho giai cÃp æn trên ngÒi trܧc.

Bà Tú hÕi câu hÕi khó:

- Mình Öi, mình có bi‰t chu¶t tØ Çâu ra không mình?

Ông Tú hÖi ngÄn ngÖ:

- Làm sao anh bi‰t ÇÜ®c!

Bà Tú trä l©i g†n hÖ:

- Chu¶t tØ trên rØng vŠ Çó mình! Ngay cä chu¶t cÛng chÖi toàn luÆt rØng không thÃy Çó sao!

Ông Tú bÆt cÜ©i rÒi nói v§i v®:

- Mình có š nghï tÜÖng t¿ nhÜ š cûa Hùng CÜ©ng trong bài diŒt chu¶t ª Pulau Bidong khi trܧc.

Bà Tú cÜ©i nhÜ Ç¡c š:

- TÜ tܪng l§n g¥p nhau mà!

Ông Tú hÕi låi bà Tú:

- Mình có džc ÇÜ®c tri‰t lš chu¶t trong tuÒng cäi lÜÖng 'TÃm lòng cûa bi‹n' mà mình thÜ©ng nghe không?

Bà Tú cÜ©i cho š nghï ng¶ nghïnh cûa chÒng:

- Làm gì có tri‰t lš chu¶t trong Ãy, mình Çùa Ãy à?

- Không, anh nói thÆt mà!

- Th‰, tri‰t lš chu¶t ª Çoån nào Çâu?

- Mình nh§ không nào? lúc HÜng ÇŠ nghÎ TÃn hãy h†c hành låi Çi, ÇØng làm nh»ng thÙ thiêu thân cho kh°. TÃn hÕi th‰ HÜng thích làm con gì cho sܧng. HÜng trä l©i làm chu¶t sܧng hÖn. TÃn nhÜ©ng cho HÜng làm chu¶t Ç‹ ch‰t trong bóng tÓi còn TÃn ch†n làm thiêu thân Ç‹ ch‰t trong ánh sáng.

- Th‰ là tri‰t lš chu¶t Çó sao!

- Ý anh muÓn nói m¶t thÙ tri‰t lš mà Hà TriŠu Hoa PhÜ®ng ÇÜa ra là có nh»ng kÈ bi‰t mà vÅn cÙ hoåt Ƕng nhÜ chu¶t, rón rén, lén lút mà phá phách chÙ không dám ra m¥t dù bi‰t s¿ ném Çá dÃu tay là thÙ tÒi tŒ nhÃt, hèn hå nhÃt trong m¶t cu¶c ÇÃu. H† dám chôn danh d¿ cûa h† trong l‡ cÓng vì thÙ viŒc làm ngu xuÅn nhÃt và ti‹u nhân nhÃt trên th‰ gian này.

- Theo mình thì ...

- Theo anh thì bÃt cÙ m¶t hành Ƕng lén lút nào cÛng có th‹ so sánh nhÜ thÙ chu¶t. N‰u minh båch, cÙ v‡ ng¿c mà nói, chÎu trách nhiŒm l©i nói cûa mình. TÃn công ai thì cÙ tÃn công tr¿c diŒn, ÇÓi thoåi công khai. Trong sinh hoåt dân chû tåi Úc, m†i ngÜ©i ÇŠu có quyŠn vi‰t thÜ lên báo Ç‹ bày tÕ quan Çi‹m cûa mình, có quyŠn vi‰t thÜ lên các cÖ quan chính phû Ç‹ than phiŠn viŒc này viŒc n† nhÜng thÜ tØ phäi có ÇÎa chÌ h£n hoi nghïa là ngÜ©i than phiŠn hay ngÜ©i bày tÕ quan Çi‹m phäi hoàn toàn chÎu trách nhiŒm vŠ quan Çi‹m và vÃn ÇŠ mình trình bày. ñÜÖng nhiên nh»ng lá thÜ thi‰u trách nhiŒm không th‹ ÇÜ®c giäi quy‰t.

- Cái này thì em ÇÒng š v§i mình. NgÜ©i quÓc gia chân chính Çâu có s® gì ai mà phäi lén lút, phäi không mình. C¶ng sän phá ngÜ©i quÓc gia thì h† cÀn phäi lén lút nhÜ chu¶t chÙ ngÜ©i quÓc gia, có chính nghïa thì Çâu th‹ b¡t chܧc c¶ng sän phäi ném Çá dÃu tay, phäi không mình. T¿ khoát lên mình m¶t chính nghïa mà không dám chÜ©ng m¥t nhÆn lãnh trách nhiŒm vŠ s¿ phê phán cûa mình là hèn, phäi không mình? Em lúc nào cÛng nghi ng© vŠ nh»ng viŒc làm m© ám quá.

- ñÜÖng nhiên. Có viŒc làm m© ám nào mà tÓt Çâu nào. ChÌ có nh»ng viŒc làm m© ám nhÃt, lÆt l¶ng nhÃt, thô bÌ nhÃt, xÃu xa nhÃt là nh»ng viŒc làm mà ViŒt C¶ng thÜ©ng xº døng cho møc Çích riêng cûa b†n h† mà thôi.

Mình nh§ låi Çi, ngay tØ ÇÀu, ViŒt C¶ng lÜ©ng gåt dân chúng qua chiêu bài giäi phóng dân t¶c nhÜng cÃu k‰t v§i Pháp Ç‹ chÓng phá các t° chÙc quÓc gia không theo h†. Khi l®i døng th©i cÖ, h† nhäy lên n¡m quyŠn, rÒi sau khi Pháp trª låi næm 1946, Ç‹ thu hút m†i thành phÀn dân chúng, h† lØa gåt dân qua chiêu bài ViŒt Minh. M¶t m¥t thì liên k‰t các t° chÙc quÓc gia chÓng Pháp, m¶t m¥t thì bán tin cho Pháp thû tiêu ngÜ©i quÓc gia. Trong lúc Çó các Çäng phái quÓc gia nói chÓng Pháp là chÓng Pháp, nói chÓng C¶ng là chÓng C¶ng, Çâu có phäi nói m¶t Çàng làm m¶t nÈo và không có hŠ lén lút làm chuyŒn bÄn thÌu bao gi©.

- Mình Öi, mình có nghï là tuy hành Ƕng cûa h† bÄn thÌu nhÜng h† vÅn thu hút ÇÜ®c m¶t sÓ ngÜ©i không mình?

- ñúng, có hai thành phÀn mà h† thu hút ÇÜ®c. M¶t là nh»ng ngÜ©i chung quan Çi‹m và chung phÜÖng thÙc hoåt Ƕng hèn hå nhÜ h†. Hai là thành phÀn cÀu an, nhút nhát nên s® s¿ hæm d†a cûa h†.

- HiŒn nay, tåi häi ngoåi, có m¶t sÓ ngÜ©i tuy hoåt Ƕng bÄn thÌu nhÜng h† mang chiêu bài chÓng C¶ng mà!

- ChÓng C¶ng là ÇiŠu tÓt, là nhu cÀu chung cûa cä ngÜ©i ViŒt trong nܧc lÅn häi ngoåi, nhÜng chÓng C¶ng nhÜ th‰ nào m§i là vÃn ÇŠ. Có nh»ng kÈ hò hét chÓng C¶ng, hæm d†a nh»ng ngÜ©i vŠ ViŒt Nam dù có khi h† vŠ vì Ç‹ nhìn m¥t cha, mË lÀn cuÓi. M¶t sÓ tay hò hét l§n ti‰ng này sau Çó Çã cuÓn gói vŠ ViŒt Nam Ç‹ làm æn, mª business thì sao? Cu¶c chi‰n hiŒn nay là cu¶c ÇÃu trí v§i C¶ng Sän ViŒt Nam, Çôi khi chÓng C¶ng mà la lÓi om xòm trong khi chÜa làm ÇÜ®c gì có phäi là lÓi chÓng C¶ng ngu xuÄn hay không?

NhiŠu t° chÙc Çã lên ti‰ng tØ bÃy lâu nay r¢ng chi‰n trÜ©ng là tåi ViŒt Nam và møc tiêu là Çòi hÕi dân chû. N‰u có ngon thì vŠ ViŒt Nam ÇÃu trí v§i ViŒt C¶ng. N‰u có ngon thì ljn Canberra ÇÃu trí v§i Çåi sÙ ViŒt C¶ng. Ném Çá dÃu tay, không dám nhÆn viŒc mình làm, chøp mÛ bÆy bå m¶t cách vô š thÙc, thi‰u b¢ng chÙng, thi‰u dân chû thì có xÙng Çáng là ngÜ©i Çòi hÕi ViŒt C¶ng thi hành dân chû hay không hay là gián ti‰p lÛng Çoån c¶ng ÇÒng tœ nån theo nhu cÀu cûa CSVN. Nh»ng viŒc làm này có th‹ x‰p ÇÜ®c vào nh»ng viŒc làm cûa ngÜ©i quÓc gia chân chính hay không?

ThÜ©ng thì bà Tú cÛng hay có nh»ng š ki‰n ÇÓi nghÎch v§i š ki‰n cûa ông Tú trong sinh hoåt dân chû thÙ thiŒt Ç‹ tìm ra ánh sáng, s¿ thÆt và cÓt lÕi cûa vÃn ÇŠ nhÜng hôm nay chính bà Tú cÛng tán thành v§i ông Tú trên sÓ lš luÆn vØa qua.

Bà Tú nói thêm:

- Mình Öi, theo em nghï thì giai Çoån này là giai Çoån cÀn k‰t h®p hÖn h‰t. Báo chí cÛng nhÜ m†i t° chÙc ÇŠu ca tøng nhiŠu bài vi‰t cûa nh»ng cán b¶ C¶ng Sän nhÜng có khuynh hܧng xét låi ho¥c có nh»ng cái nhìn vŠ phía quyŠn l®i dân t¶c nhÜ cûa Phan ñình DiŒu, Tiêu Dao Bäo C¿, TrÀn ñ¶, DÜÖng Thu HÜÖng nh¢m møc Çích kéo thành phÀn trong hàng ngÛ bên kia vŠ v§i l¿c lÜ®ng dân t¶c thì tåi sao h† låi tìm cách ÇÄy xa nhau, ho¥c vì bÃt ÇÒng cá nhân mà ÇÆp nhau nhÜ kÈ thù tåi häi ngoåi hä mình?

Ông Tú trä l©i ngay:

- CÛng chÌ vì cái 'tôi' mà thôi. Vì cái 'tôi' mà h† không ngÒi v§i nhau ÇÜ®c. Vì cái 'tôi' mà h† dÍ bÎ khiêu khích Ç‹ chÓng nhau. Vì cái 'tôi' mà h† không nhìn thÃy kÈ ÇÎch th¿c s¿ mà chÌ thÃy bån là ÇÎch. CÛng chÌ vì nh»ng cái 'tôi' Çó mà miŒng hô chÓng C¶ng nhÜng chÌ gãi ngÙa ViŒt C¶ng và suÓt gÀn 23 næm rÒi, bà con mình Çiêu Çúng trong nܧc, ch© Çã mÕi c° mà có con ÇÜ©ng giäi phóng ÇÃt nܧc vÅn còn xa v©i v®i.

- NhÜ vÆy, theo mình thì làm sao d‹ giäi phóng ÇÃt nܧc khÕi ngøc tù C¶ng Sän?

- MuÓn th¿c hiŒn công cu¶c chung Çó, trܧc h‰t phäi dËp bÕ m†i cái 'tôi' trܧc nghïa là m‡i ngÜ©i phäi mª cu¶c cách mång bän thân, xét låi mình, làm låi con ngÜ©i mình. Sau khi m‡i ngÜ©i làm ÇÜ®c cu¶c cách mång bän thân thì chân tr©i m§i mª ra, k› nguyên m§i mª ra và con ÇÜ©ng cách mång dân t¶c së ÇÜ®c cø th‹ hóa và dÍ th¿c hiŒn. Bܧc k‰ ti‰p chÌ có th‹ hiŒn ra khi bܧc thÙ nhÃt thành công. HiŒn tåi, ai cÛng có th‹ våch ra nh»ng bܧc Çi cho cu¶c cách mång dân t¶c nhÜng nh»ng tranh vë dó không có hÒn, không cø th‹ n‰u không nói là vá víu hay Çôi khi không tܪng hay Çôi khi trª thành møc tiêu Ç‹ cÃu xé nhau hÖn là b° túc cho nhau.

- NhÜng mình Öi, th©i gian cÃp bách quá mà Ç®i thành công cu¶c cách mång bän thân vÓn là cu¶c cách mång vØa khó vØa phÙc tåp thì không lë mình phäi lÜu vong hoài sao mình?

- Cu¶c cách mång bän thân thì phÙc tåp, anh công nhÆn, nhÜng th©i gian thì tùy thu¶c vào nhÆn thÙc, có th‹ m¶t gi© ÇÒng hÒ sau, có th‹ m¶t næm sau ho¥c có th‹ h‰t ki‰p ngÜ©i. Cái ÇÖn giän nhÃt trong cu¶c cách mång bän thân là nên nhìn thÃy mình vÅn có nh»ng thi‰u sót và nhìn thÃy ngÜ©i có nh»ng Çi‹m hay. ñåt ÇÜ®c Çi‹m này thì ÇÛ Ç‹ k‰t h®p nhau Ç‹ Çi vào gian Çoån k‰ ti‰p.

Bà Tú tán thành v§i chÒng:

- ¯ nhÌ, cÛng nhÜ cu¶c sÓng cûa mình v§i em Çây này. Mình có bao gi© hoàn toàn ÇÒng š v§i nhau Çâu nhÜng bi‰t tôn tr†ng nhau và nhìn nhÆn š ki‰n cûa nhau, hén mình.